Przejdź do głównej zawartości
Przewodnik AI

Bielik i polskie modele AI

Zacznę od faktu, który zaskakuje prawie każdego: w aplikacji InPost, z której korzystają miliony Polaków, pracuje polski model językowy (Wikipedia). Nie zbudował go gigant z Doliny Krzemowej ani nawet rząd. Zbudowała go społeczność wolontariuszy - ludzie, którzy po godzinach uczyli komputer mówić po polsku. Ten model nazywa się Bielik i to on jest głównym bohaterem tego artykułu.

To pierwszy artykuł sekcji o suwerennym AI, więc suwerenność cyfrowa - czyli zdolność do korzystania z technologii bez krytycznej zależności od zagranicznych dostawców - będzie tu wracać jak refren. Dziś zaczynamy od podwórka najbliższego nam wszystkim: poznasz Bielika i jego historię, rządowy projekt PLLuM oraz Spichlerz - zbiór polskich tekstów, którym te modele się żywią. Pokażę Ci też, jak wypróbować Bielika samodzielnie - w przeglądarce albo na własnym komputerze.

Bielik - model, który uszyła społeczność

Dział zatytułowany „Bielik - model, który uszyła społeczność”

Za Bielikiem stoją dwie siły. Pierwsza to fundacja SpeakLeash - otwarta społeczność pasjonatów, która zbiera dane i buduje model. Druga to Akademickie Centrum Komputerowe Cyfronet AGH w Krakowie, które dołożyło to, czego społeczność sama mieć nie mogła: moc obliczeniową. Kolejne wersje Bielika trenowano na superkomputerach Helios i Athena (AGH).

Bielik jest przy tym modelem open-weight - jego wagi możesz po prostu pobrać i uruchomić na własnym sprzęcie. A historia jego wersji dobrze pokazuje tempo, w jakim rozwija się cała ta dziedzina (Wikipedia):

  • Wersja 1.0 (kwiecień 2024) - pierwszy Bielik, zbudowany na bazie francuskiego modelu Mistral-7B - tego samego Mistrala, któremu przyglądam się bliżej w artykule o europejskich modelach.
  • Wersja 2.0 (sierpień 2024) - model o 11 mld parametrów (o parametrach i tokenach przeczytasz więcej w sekcji Jak działa AI); od tej wersji Bielik jest dostępny na otwartej licencji Apache 2.0.
  • Wersja 3.0 w rozmiarach 1,5B i 4,5B (maj 2025) - dwa mniejsze modele, tym razem zbudowane na bazie modelu Qwen 2.5.
  • Wersja 3.0 11B (styczeń 2026) - najnowsza duża odsłona modelu.

Efekty robią wrażenie. Do czerwca 2026 roku Bielik zanotował 2,8 mln pobrań, a od początku 2026 roku mówi w ok. 30 językach (bank.pl). W zadaniach wielojęzycznych benchmarku EuroEval - europejskiego testu porównującego modele - zajął 4. miejsce na świecie (rp.pl).

Społecznościowy projekt zaczął też przyciągać biznes: patronat nad Bielikiem objęły InPost, Beyond i EY, a w grudniu 2025 roku model został zintegrowany z aplikacją InPost (rp.pl). Tak - to właśnie ta historia z początku artykułu.

A co dalej? Twórcy zapowiedzieli wersję 3.1, która ma mówić już w 50 językach. Podkreślę wyraźnie: w chwili, gdy piszę te słowa, to wciąż zapowiedź, nie dostępny model (bank.pl).

Jak spróbować Bielika

Dział zatytułowany „Jak spróbować Bielika”

Najlepsze w tym wszystkim jest to, że Bielika nie musisz podziwiać z daleka. Masz trzy drogi - od najprostszej do najbardziej samodzielnej.

Czat w przeglądarce. Wchodzisz na stronę chat.bielik.ai i rozmawiasz z modelem jak z każdym chatbotem - niczego nie instalujesz (klewer.pl).

Ollama. Jeśli chcesz mieć Bielika u siebie, najkrótsza droga prowadzi przez program Ollama - wystarczy jedno polecenie w terminalu (klewer.pl):

ollama run SpeakLeash/bielik-11b-v3.0-instruct:Q4_K_M

LM Studio. Wolisz klikać zamiast pisać polecenia? W aplikacji LM Studio wyszukujesz “Bielik” i pobierasz model w formacie GGUF, czyli w skompresowanej wersji przygotowanej do uruchamiania na zwykłym komputerze; pliki pochodzą z profilu SpeakLeash na platformie Hugging Face (huggingface.co/speakleash).

Lokalne uruchamianie AI - po co to robić, jaki sprzęt wystarczy i jak przejść przez to krok po kroku - opisuję w artykule AI na własnym komputerze.

PLLuM - państwo buduje własny model

Dział zatytułowany „PLLuM - państwo buduje własny model”

Bielik pokazał, co potrafi społeczność. Nad polskim AI pracuje jednak także państwo. PLLuM (od ang. Polish Large Language Model) to rodzina otwartych modeli w rozmiarach 8B, 12B i 70B - czyli od 8 do 70 mld parametrów - oraz wariant w architekturze MoE 8x7B (z ang. Mixture of Experts, czyli “mieszanka ekspertów”). Wszystkie znajdziesz na platformie Hugging Face na koncie CYFRAGOVPL, a bez instalowania wypróbujesz je w demie pod adresem pllum.clarin-pl.eu (pllum.org.pl).

Rozwój projektu przejęło konsorcjum HIVE AI, któremu przewodzi NASK - Państwowy Instytut Badawczy. Nowa generacja modeli PLLuM była trenowana na ok. 18 mld tokenów z tekstów o zweryfikowanych prawach autorskich, a licencja dopuszcza użycie komercyjne (NASK).

PLLuM nie jest przy tym projektem zamkniętym w laboratorium - trafia do urzędów. Wdrożyły go już Częstochowa (gov.pl) i Gdynia, a od czerwca 2026 roku korzystają z niego także Ministerstwo Cyfryzacji i Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Na dalszy rozwój zaplanowano minimum 200 mln zł do 2029 roku (CyberDefence24).

Plany sięgają dalej: PLLuM ma napędzać wirtualnego asystenta w aplikacji mObywatel, który usprawni załatwianie spraw urzędowych (Bankier.pl). Podkreślam: to na razie plan, nie działająca funkcja.

Spichlerz - paliwo dla polskich modeli

Dział zatytułowany „Spichlerz - paliwo dla polskich modeli”

Na koniec zostawiłem opowieść najmniej efektowną, a moim zdaniem najważniejszą. Spichlerz to projekt SpeakLeash o prostym celu: zebrać największy zbiór polskich tekstów do trenowania modeli językowych - docelowo co najmniej 1 TB danych. Buduje go społeczność licząca ok. 300 osób (speakleash.org/about-us). Już pod koniec 2023 roku zbiór przekroczył 833 GB (speakleash.org).

Dlaczego poświęcam temu osobny rozdział? Bo model językowy jest dokładnie tak dobry jak dane, na których się uczył. Możesz mieć świetnych inżynierów i superkomputery, ale bez ogromnej, starannie zebranej biblioteki polskich tekstów nie zbudujesz modelu, który naprawdę czuje polszczyznę. Spichlerz - zgodnie z nazwą - to zapas ziarna, z którego wyrastają polskie modele. Więcej o roli danych w AI przeczytasz w artykule Rozumienie danych dla nie-programistów.

Czy to wszystko oznacza, że masz porzucić ChatGPT, bo “polskie jest lepsze”? Nie. Wielkie modele znają polski naprawdę dobrze. Ale polskie modele mają atuty, których tamte nie mają: są otwarte, więc uruchomisz je u siebie i dane zostaną na miejscu, powstały na starannie zebranych polskich tekstach i nie zależą od decyzji zagranicznych dostawców. Do wielu zadań to wystarczy w zupełności - a wybór, jak zwykle, należy do Ciebie.

Źródła i dalsze lektury

Dział zatytułowany „Źródła i dalsze lektury”

Częste pytania

Czym jest Bielik?

Bielik to otwarty polski model językowy tworzony przez społeczność fundacji SpeakLeash i trenowany na superkomputerach Cyfronetu AGH. Najnowsza wersja 3.0 (11 mld parametrów, styczeń 2026) jest dostępna za darmo na licencji Apache 2.0 - możesz z niej korzystać w czacie w przeglądarce albo uruchomić ją lokalnie w Ollama lub LM Studio.

Czym Bielik różni się od PLLuM?

Bielik to projekt społecznościowy (fundacja SpeakLeash i Cyfronet AGH), a PLLuM - rządowy, rozwijany przez konsorcjum HIVE AI pod przewodnictwem NASK i wdrażany w administracji publicznej, m.in. w planowanym asystencie aplikacji mObywatel. Oba są otwarte i oba możesz pobrać z Hugging Face.

Czy polski model jest mi w ogóle potrzebny, skoro ChatGPT zna polski?

Wielkie modele znają polski dobrze, ale polskie modele mają inne atuty - są otwarte (uruchomisz je u siebie, dane zostają na miejscu), trenowane na starannie zebranych polskich tekstach i niezależne od decyzji zagranicznych dostawców. Do wielu zadań to wystarczy w zupełności.

made with ❤️ by aitomate.pl - Łukasz Podgórski